Báo cáo “Global Risks Report 2026” cho thấy thế giới đang dịch chuyển từ trạng thái hợp tác sang cạnh tranh địa kinh tế, nơi thương mại, tài chính và công nghệ dần trở thành công cụ chiến lược; niềm tin toàn cầu suy giảm; các rủi ro phi truyền thống gia tăng mạnh mẽ. Đáng chú ý, trong ngắn hạn 0 - 2 năm, 10 rủi ro hàng đầu bao gồm: đối đầu địa kinh tế; thông tin sai lệch; phân cực xã hội; xung đột vũ trang; thời tiết cực đoan; suy thoái kinh tế; lạm phát; gián đoạn chuỗi cung ứng; an ninh mạng và sức khỏe xã hội.

Điểm khác biệt của giai đoạn hiện nay không chỉ nằm ở số lượng rủi ro, mà ở tính chất liên kết và khuếch đại lẫn nhau giữa các rủi ro. Một cú sốc về địa chính trị có thể lan sang chuỗi cung ứng; từ đó tạo áp lực lạm phát; kéo theo suy giảm tiêu dùng và ảnh hưởng tới toàn bộ hệ thống tài chính. Trong bối cảnh đó, ngành bảo hiểm - với vai trò là “tấm lá chắn”, “bệ đỡ” của nền kinh tế - đang chịu tác động sớm và rõ hơn so với nhiều lĩnh vực khác.

Áp lực gia tăng từ chi phí bồi thường và biến động rủi ro

Trước hết, thời tiết cực đoan được xem là rủi ro tác động trực diện nhất đến ngành bảo hiểm Việt Nam. Với đặc điểm địa lý trải dài ven biển và nền kinh tế còn phụ thuộc vào nông nghiệp, các hiện tượng thiên tai như bão, lũ, hạn hán ngày càng gia tăng về tần suất và mức độ nghiêm trọng. Điều này không chỉ làm tăng số vụ tổn thất mà còn khiến các sự kiện bồi thường xảy ra trên diện rộng, cùng thời điểm; từ đó đẩy chi phí bồi thường lên cao và gây áp lực lớn lên khả năng cân đối tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm.

Song song, lạm phát và suy thoái kinh tế đang tạo ra một “tác động kép” đối với ngành. Một mặt, chi phí bồi thường tăng lên do giá dịch vụ y tế, vật tư, sửa chữa… đều leo thang; mặt khác, sức mua của người dân suy giảm khiến nhu cầu tham gia bảo hiểm chững lại, tỷ lệ hủy hợp đồng có xu hướng gia tăng. Đặc biệt với các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ dài hạn, yếu tố lạm phát có thể làm sai lệch đáng kể các giả định định phí ban đầu, kéo theo nguy cơ lỗi kỹ thuật nếu không được điều chỉnh kịp thời.

Ở một khía cạnh khác, đối đầu địa kinh tế đang làm gia tăng rủi ro đối với nhóm khách hàng doanh nghiệp - vốn là đối tượng quan trọng của nhiều sản phẩm bảo hiểm. Khi thương mại toàn cầu bị phân mảnh, chuỗi cung ứng bị tái cấu trúc và dòng vốn đầu tư trở nên chọn lọc hơn, doanh nghiệp xuất khẩu, sản xuất tại Việt Nam có thể đối mặt với biến động đơn hàng, chi phí logistics tăng cao hoặc thậm chí gián đoạn hoạt động. Điều này khiến các doanh nghiệp bảo hiểm không chỉ phải đối mặt với nguy cơ gia tăng bồi thường, mà còn phải nâng cao năng lực đánh giá rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản của khách hàng.

Đáng chú ý, rủi ro an ninh mạng cũng đang nổi lên như một thách thức mới. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, doanh nghiệp bảo hiểm vừa là đối tượng dễ bị tấn công do nắm giữ lượng lớn dữ liệu khách hàng, vừa phải cung cấp các sản phẩm bảo hiểm liên quan đến rủi ro số. Điều này tạo ra một “rủi ro kép”: rủi ro vận hành nội bộ và rủi ro từ chính danh mục sản phẩm cung cấp ra thị trường.

Niềm tin thị trường và yêu cầu tái định hình mô hình kinh doanh

Nếu như các rủi ro trên tác động trực tiếp tới chi phí, thì thông tin sai lệch và phân cực xã hội lại ảnh hưởng sâu sắc đến yếu tố cốt lõi của ngành bảo hiểm: niềm tin.

Được biết, sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang khiến thông tin sai lệch lan truyền nhanh hơn và khó kiểm soát hơn. Trong lĩnh vực bảo hiểm, những thông tin không chính xác về quyền lợi sản phẩm, khả năng chi trả hay quy trình bồi thường có thể dẫn đến hiệu ứng tâm lý lan rộng, khiến khách hàng e ngại tham gia hoặc quyết định hủy hợp đồng.

Không chỉ dừng ở đó, thông tin sai lệch còn có thể làm gia tăng gian lận bảo hiểm, khi khách hàng hiểu sai hoặc cố tình lợi dụng các “kẽ hở” trong quy trình bồi thường. Điều này buộc doanh nghiệp phải tăng chi phí kiểm soát, đồng thời đầu tư nhiều hơn vào công nghệ và dữ liệu để phát hiện, phòng ngừa rủi ro.

Phân cực xã hội cũng là yếu tố cần được nhìn nhận một cách thận trọng. Khi chênh lệch thu nhập và cơ hội gia tăng, khách hàng có xu hướng nhạy cảm hơn với quyền lợi tài chính, dễ phát sinh tranh chấp và sẵn sàng đưa vấn đề ra pháp lý hoặc truyền thông. Điều này không chỉ làm tăng chi phí vận hành mà còn ảnh hưởng đến hình ảnh và uy tín của doanh nghiệp bảo hiểm trên thị trường.

Ở chiều ngược lại, các rủi ro toàn cầu cũng đang mở ra những cơ hội nhất định. Nhu cầu bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm tài sản, bảo hiểm rủi ro kinh doanh hay bảo hiểm an ninh mạng có xu hướng gia tăng rõ rệt trong bối cảnh bất định. Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể chuyển hóa thành tăng trưởng thực chất khi doanh nghiệp bảo hiểm kịp thời điều chỉnh sản phẩm, nâng cao năng lực định phí và quản trị rủi ro.

Như vậy, có thể thấy, trong bối cảnh hiện nay, các rủi ro toàn cầu không còn là yếu tố “bên ngoài” mà đã trở thành một phần trực tiếp định hình hoạt động của ngành bảo hiểm Việt Nam; từ chi phí bồi thường; hành vi khách hàng đến cấu trúc sản phẩm và mô hình quản trị.

Trong ngắn hạn, việc thích ứng với một môi trường rủi ro mang tính liên kết, khó dự báo sẽ là thách thức không nhỏ; song cũng chính là cơ hội để ngành bảo hiểm tái cấu trúc theo hướng chủ động hơn, linh hoạt hơn và tiệm cận các chuẩn mực quản trị rủi ro hiện đại.

MINH HIỀN