Từ “lá chắn cuối cùng” đến nền tảng củng cố niềm tin

Có một thực tế ít được nhắc đến: ngân hàng kinh doanh bằng niềm tin. Một hệ thống ngân hàng có thể sở hữu nguồn vốn lớn, công nghệ hiện đại, quản trị tiên tiến nhưng nếu niềm tin của người gửi tiền bị lung lay thì mọi nền tảng đều có thể bị thử thách.

Bởi vậy, bảo hiểm tiền gửi không đơn thuần là cơ chế chi trả khi một tổ chức tín dụng mất khả năng thanh toán. Quan trọng hơn, đây là công cụ giúp ngăn ngừa tâm lý hoảng loạn, hạn chế hiện tượng rút tiền hàng loạt, qua đó góp phần duy trì sự ổn định của cả hệ thống tài chính.

Chính vì vậy, việc Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư số 05/2026/TT-NHNN nâng hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi lên 350 triệu đồng từ ngày 13/7/2026 được xem là một bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện mạng lưới an toàn tài chính quốc gia.

So với mức 125 triệu đồng được áp dụng từ năm 2021, hạn mức mới tăng thêm tới 225 triệu đồng, gấp gần 3 lần trước đây. Đây là mức điều chỉnh lớn nhất kể từ khi chính sách bảo hiểm tiền gửi được triển khai tại Việt Nam.

Việc nâng hạn mức không diễn ra ngẫu nhiên. Sau nhiều năm tăng trưởng kinh tế, quy mô tài sản của người dân đã thay đổi đáng kể. Giá trị tiền gửi bình quân cũng tăng nhanh, trong khi hạn mức bảo hiểm gần như "đứng yên" suốt nhiều năm.

Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước công bố, đến cuối quý I/2026, tiền gửi dân cư đã vượt 10,5 triệu tỷ đồng - mức cao nhất từ trước đến nay. Chỉ trong vòng một năm, người dân đã gửi thêm hơn 3 triệu tỷ đồng vào hệ thống ngân hàng; riêng quý I tăng khoảng 200.000 tỷ đồng. Trong khi đó, tiền gửi của khu vực doanh nghiệp lại giảm xuống còn khoảng 6 triệu tỷ đồng.

Những con số này phản ánh 2 xu hướng đáng chú ý. Thứ nhất, ngân hàng tiếp tục là kênh giữ tài sản an toàn nhất đối với phần lớn người dân trong bối cảnh thị trường chứng khoán, bất động sản và nhiều kênh đầu tư khác vẫn tiềm ẩn biến động.

Thứ hai, quy mô tài sản tài chính của khu vực hộ gia đình đã tăng lên đáng kể. Nếu hạn mức bảo hiểm vẫn giữ ở 125 triệu đồng thì khả năng bảo vệ người gửi tiền sẽ ngày càng thu hẹp, không còn tương xứng với thực tế thị trường.

Có thể nói, quyết định nâng hạn mức lần này đã bắt kịp sự phát triển của nền kinh tế.

Không chỉ bảo vệ người gửi tiền, mà còn bảo vệ cả hệ thống

Nhiều người cho rằng bảo hiểm tiền gửi chỉ phát huy tác dụng khi một ngân hàng phá sản. Quan điểm này chưa đầy đủ.

Thực tế trên thế giới cho thấy, giá trị lớn nhất của bảo hiểm tiền gửi không nằm ở số tiền được chi trả, mà ở khả năng ngăn chặn khủng hoảng niềm tin.

Khi người dân tin rằng khoản tiền gửi của mình luôn được Nhà nước bảo vệ trong một giới hạn đủ lớn, họ sẽ ít có xu hướng rút tiền hàng loạt trước những thông tin tiêu cực hay tin đồn thất thiệt.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh mạng xã hội khiến thông tin lan truyền với tốc độ rất nhanh.

Một tin đồn thất thiệt hoàn toàn có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền nếu hệ thống bảo vệ người gửi tiền không đủ mạnh.

Do đó, hạn mức bảo hiểm tiền gửi không chỉ là “lá chắn” dành cho từng cá nhân, mà còn là "tấm đệm" bảo vệ sự ổn định của toàn bộ hệ thống ngân hàng.

Trong quá trình xây dựng chính sách, Ngân hàng Nhà nước cũng chỉ ra rằng, hạn mức 125 triệu đồng trước đây đã trở nên thấp so với quy mô nền kinh tế.

Nếu so với GDP bình quân đầu người, mức bảo hiểm cũ chỉ tương đương khoảng 1 lần GDP bình quân đầu người và thấp hơn khá nhiều so với thông lệ quốc tế. Đây là một trong những lý do quan trọng dẫn tới việc điều chỉnh lên 350 triệu đồng.

Ở nhiều quốc gia, hạn mức bảo hiểm tiền gửi thường được điều chỉnh định kỳ nhằm bảo đảm phù hợp với tốc độ tăng trưởng kinh tế, lạm phát và giá trị tài sản của người dân.

Việc Việt Nam nâng hạn mức lần này cho thấy chính sách bảo hiểm tiền gửi đang chuyển dần từ tư duy "đáp ứng tối thiểu" sang hướng tiếp cận lấy người gửi tiền làm trung tâm, đồng thời tiệm cận hơn với các chuẩn mực quốc tế về bảo vệ người tiêu dùng tài chính.

Niềm tin là tài sản quý giá nhất

Ở góc độ vĩ mô, một hệ thống ngân hàng chỉ có thể cung ứng tín dụng bền vững khi có nguồn vốn huy động ổn định.

Tiền gửi dân cư chính là nguồn vốn dài hạn, chi phí hợp lý và ít biến động nhất của các tổ chức tín dụng.

Bởi vậy, mọi chính sách giúp người dân yên tâm gửi tiền đều góp phần gia tăng nguồn lực cho nền kinh tế.

Niềm tin của người gửi tiền càng cao, khả năng huy động vốn của hệ thống ngân hàng càng lớn; từ đó tạo thêm nguồn lực để cấp tín dụng cho doanh nghiệp, hộ sản xuất, lĩnh vực ưu tiên và các dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Có thể nói, tác động của chính sách nâng hạn mức bảo hiểm tiền gửi không dừng ở quyền lợi của từng người gửi tiền mà còn lan tỏa đến khả năng dẫn vốn của cả nền kinh tế.

Dù vậy, nâng hạn mức bảo hiểm tiền gửi mới chỉ là một bước trong quá trình hoàn thiện mạng lưới an toàn tài chính.

Trong thời gian tới, nhiều chuyên gia cho rằng, cần tiếp tục nghiên cứu cơ chế điều chỉnh hạn mức theo chu kỳ thay vì giữ cố định trong nhiều năm. Việc gắn hạn mức với các chỉ tiêu như GDP bình quân đầu người, lạm phát hoặc quy mô tiền gửi bình quân sẽ giúp chính sách phản ứng linh hoạt hơn trước sự thay đổi của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, cần tăng cường truyền thông để người dân hiểu đúng về phạm vi được bảo hiểm, nguyên tắc chi trả và quyền lợi của mình. Một chính sách tốt chỉ phát huy hiệu quả khi người dân biết và tin tưởng vào chính sách đó.

Lịch sử tài chính thế giới cho thấy nhiều cuộc khủng hoảng ngân hàng không bắt nguồn từ thiếu vốn, mà từ sự đổ vỡ niềm tin.

Vì vậy, nâng hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi lên 350 triệu đồng không chỉ là việc tăng thêm 225 triệu đồng cho mỗi người gửi tiền. Quan trọng hơn, đó là sự đầu tư vào niềm tin - loại "vốn" đặc biệt quyết định sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới xây dựng một hệ thống tài chính hiện đại, minh bạch và an toàn hơn, chính sách này là bước đi kịp thời, thể hiện rõ vai trò kiến tạo của Ngân hàng Nhà nước trong việc bảo vệ người gửi tiền, củng cố niềm tin công chúng và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của thị trường tài chính - ngân hàng trong giai đoạn mới.

Theo Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ