Ưu điểm của phương thức hòa giải

Hội thảo “Giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực bảo hiểm thông qua hòa giải thương mại” nhằm chia sẻ thông tin và tăng cường đối thoại về quan hệ giữa tranh chấp liên quan tới hợp đồng bảo hiểm, phương thức hòa giải thương mại và mở ra cơ hội sử dụng hòa giải thương mại đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bảo hiểm.

Tham dự hội thảo có ông Phạm Ngọc Sơn, Tổng thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam; ông Phan Trọng Đạt, Quyền giám đốc VMC; Hòa giải viên VMC Phùng Đắc Lộc, nguyên Tổng thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam; Hòa giải viên VMC Ngô Khắc Lễ, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cùng các cán bộ Văn phòng Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam và gần 50 đại diện đến từ các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bảo hiểm, logistics và các lĩnh vực liên quan.

Chia sẻ tại hội thảo, đại diện VMC cho biết, về bản chất, hòa giải thương mại là quá trình các bên đàm phán với nhau về việc giải quyết tranh chấp với sự trợ giúp của một bên thứ ba, hay còn gọi là Hòa giải viên. So với các phương thức giải quyết tranh chấp khác, hòa giải có rất nhiều ưu điểm đối với lợi ích của các bên tham gia. Thủ tục hòa giải được tiến hành nhanh gọn, linh hoạt, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và công sức giải quyết tranh chấp. Các bên có toàn quyền định đoạt và lựa chọn hòa giải viên theo ý mình cũng như địa điểm, thời gian tiến hành hòa giải.

Do đó, doanh nghiệp thường chọn được người uy tín được các bên tin tưởng và có chuyên môn về vấn đề đang tranh chấp, cụ thể là lĩnh vực bảo hiểm. Ngoài ra, bí mật kinh doanh của các bên được bảo mật tuyệt đối trong quá trình hòa giải, bảo đảm danh tiếng và hình ảnh của doanh nghiệp. Hơn hết, hòa giải là phương thức giải quyết mang tính thân thiện nhất, bởi một trong những mục đích cuối cùng của hòa giải là giữ gìn mối quan hệ kinh doanh mà vẫn cân bằng được lợi ích của các bên tranh chấp.

Điểm đặc biệt của pháp luật Việt Nam là cơ chế Công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án, cho phép thỏa thuận hòa giải có hiệu lực như bản án/phán quyết trọng tài, giúp các bên yên tâm trong trường hợp một bên không thực thi kết quả hòa giải thành.

Nhờ khung pháp lý quy định chặt chẽ, việc thực thi kết quả hòa giải thành tại Việt Nam trên thực tế đang ghi nhận những chuyển biến rất tích cực và khả thi. Với sự hỗ trợ của Hòa giải viên chuyên nghiệp, kết quả hòa giải thành là phương án do chính các bên tự xây dựng và chấp nhận, theo đó, đảm bảo tính hiệu quả và cân bằng lợi ích của các bên tranh chấp. Vì thế trên thực tế, các bên đều tự nguyện cam kết thi hành kết quả hòa giải thành và “thực tế chưa ghi nhận có vụ việc nào cần tới sự hỗ trợ của Tòa án đối với vấn đề này”, ông Phùng Đắc Lộc, Nguyên Tổng thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam khẳng định.

Khác biệt giữa thương lượng và hòa giải

Đại diện VMC cho rằng, cần phân định đúng về mối quan hệ giữa thương lượng và hòa giải trong giải quyết tranh chấp thương mại. Thương lượng là phương thức giải quyết tranh chấp thông qua việc các bên tự nguyện bàn bạc, thỏa thuận nhằm loại bỏ tranh chấp mà không cần sự can thiệp của bên thứ ba.

Trong khi đó, phương thức hòa giải có sự tham gia của hòa giải viên để hỗ trợ, thuyết phục và cùng các bên tìm phương án giải quyết tranh chấp. Khi căng thẳng leo thang, các bên tranh chấp dễ nâng cao quan điểm “ai cũng cho là mình đúng” và dần đi vào bế tắc.

Lúc này, thương lượng không còn là phương thức phù hợp bởi các bên khó có thể tự ngồi lại với nhau, thậm chí, càng thương lượng lại càng khiến tình hình mâu thuẫn trở nên căng thẳng hơn, vậy giải pháp ưu việt cho tình thế này chính là hòa giải.

Trong đó, Hòa giải viên đóng vai trò “chất xúc tác” khách quan, giúp kiểm soát cảm xúc, khơi thông các điểm nghẽn và hỗ trợ các bên tìm thấy tiếng nói chung. Sau cùng, như đã nêu ở trên, một điểm khác biệt nằm ở giá trị pháp lý: trong khi thương lượng chỉ dựa trên lời hứa đơn thuần thì kết quả hòa giải thành có thể được Tòa án công nhận có giá trị cưỡng chế thi hành.

Khác biệt giữa hòa giải và tố tụng

Khi so sánh hai phương thức giải quyết tranh chấp là hòa giải và tố tụng, đại diện VMC cũng nhấn mạnh sự khác biệt lớn nhất nằm ở tính chủ động và quyền tự quyết của các bên tranh chấp. Hòa giải và tố tụng đều là phương thức giải quyết tranh chấp có sự tham gia của “người thứ ba”.

Trong hòa giải, người này là hòa giải viên - có vai trò hỗ trợ các bên và các bên có toàn quyền quyết định về kết quả giải quyết tranh chấp, kết quả thường mang tinh thần đôi bên cùng có lợi.

Trong khi đó, với tố tụng tại Trọng tài hoặc Tòa án, kết quả phân định “thắng - thua” dựa trên bằng chứng được cung cấp và quy trình nghiêm ngặt. Thay vì đối đầu công khai tại các phiên tranh tụng, hòa giải tạo môi trường thuận lợi giúp các bên giải quyết mâu thuẫn trong bảo mật, nhằm duy trì uy tín và các mối quan hệ hợp tác lâu dài. Về mặt kinh tế, hòa giải giúp tối ưu thời gian và chi phí nhờ thủ tục đơn giản.

Áp dụng hòa giải trong lĩnh vực bảo hiểm

Trong lĩnh vực bảo hiểm, cụ thể trong bảo hiểm nhân thọ, nơi tồn tại sự chênh lệch đáng kể về tiềm lực giữa cá nhân và doanh nghiệp, hòa giải chính là “điểm chạm” tháo gỡ sự bất cân xứng giúp cân bằng lợi ích đôi bên. Khoản 6, Điều 404, Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 quy định: “Trường hợp hợp đồng theo mẫu có điều khoản miễn trách nhiệm của bên đưa ra hợp đồng theo mẫu, tăng trách nhiệm hoặc loại bỏ quyền lợi chính đáng của bên kia thì điều khoản này không có hiệu lực, trừ trường hợp có thỏa thuận khác”.

Khoản 3, Điều 405, Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 quy định: “Trường hợp bên soạn thảo đưa vào hợp đồng nội dung bất lợi cho bên kia thì khi giải thích hợp đồng phải theo hướng có lợi cho bên kia”. Thực tế, cá nhân mua bảo hiểm thường là bên có lợi trong quá trình giải thích hợp đồng bảo hiểm khi có điều khoản bất lợi (được nhận định bởi Trọng tài hoặc Tòa án) bởi hợp đồng bảo hiểm do doanh nghiệp bảo hiểm soạn thảo.

Mặc dù vậy, trên thực tế, khách hàng cá nhân thường xuất hiện tâm lý e ngại khởi kiện bởi những rào cản về chi phí, thời gian và sự phức tạp của quy trình tố tụng. Bởi vậy, nếu cá nhân tham gia bảo hiểm có nhận thức đúng đắn về hòa giải, chắc chắn họ sẽ dễ dàng đón nhận phương thức này nhờ tính chất thân thiện và thủ tục tinh gọn.

Ở chiều ngược lại, chính doanh nghiệp bảo hiểm cũng đặc biệt ưu tiên phương thức này trong giải quyết tranh chấp nhằm tránh những vụ kiện công khai vốn dễ gây tổn hại nghiêm trọng đến danh tiếng. Diễn giải một cách sâu sắc hơn, khi hòa giải là “chìa khóa” giao thoa được lựa chọn: khách hàng có được quyền lợi nhanh chóng mà không cần bỏ công sức đối đầu, còn doanh nghiệp giữ vững được uy tín và niềm tin với khách hàng. Chính nhờ đặc tính bảo mật tuyệt đối của hòa giải, các bên có không gian riêng biệt để thẳng thắn trao đổi, từ đó kiến tạo nên những giải pháp hài hòa, vừa đảm bảo quyền lợi thiết thực cho cá nhân, vừa giúp doanh nghiệp giữ vững uy tín trên thị trường.

Các doanh nghiệp tham gia hội thảo đã đặt ra nhiều câu hỏi xoay quanh hòa giải: Doanh nghiệp và cá nhân bắt đầu hòa giải như thế nào? Làm thế nào thuyết phục cá nhân đồng ý hòa giải?

Đại diện VMC, ông Phan Trọng Đạt giải thích, để bắt đầu hòa giải, điều kiện tiên quyết là các bên phải xác lập một thỏa thuận hòa giải. Theo quy định tại Điều 6 và Điều 11 Nghị định 22/2017/NĐ-CP, thỏa thuận này có thể được ghi nhận sẵn trong các điều khoản hợp đồng hoặc được thiết lập sau khi tranh chấp phát sinh, nhưng cần phải bằng văn bản.

Tuy nhiên, để áp dụng hiệu quả phương thức này trong thực tiễn, đặc biệt là với đối tượng khách hàng cá nhân, vai trò chủ động của doanh nghiệp bảo hiểm là vô cùng quan trọng. Trong công tác xây dựng quy trình giải quyết mâu thuẫn bảo hiểm, doanh nghiệp nên thiết kế đội ngũ nhân sự chuyên trách để tư vấn và hướng dẫn khách hàng về những lợi ích thiết thực của hòa giải. Việc giải thích rõ về quy trình tinh gọn, tính bảo mật và khả năng bảo vệ lợi ích nhanh chóng sẽ giúp xóa bỏ tâm lý e ngại, từ đó thuyết phục khách hàng tin tưởng lựa chọn hòa giải như một giải pháp ưu tiên thay vì theo đuổi các vụ kiện tụng kéo dài.

TRỌNG ĐẠT (VMC)